Müdafiə/təhlükəsizlik

“Obiyektiv”in aparıcısı ərazi bütövlüyünün bərpa olunmasının beynəlxalq hüquqla cəzalandırılması haqqında fikir formalaşdırır

19 Dekabr, 2018

2018-ci ilin noyabr ayının 17-də “Obyektiv” tele şirkətinin “Gecə studiyası” proqramının aparıcısı Qia Areşidze bildirib ki, Gürcüstan Roma statusunun üzvü olmamalıdır, çünki bu ölkəni məhdudlaşdırır ki, ərazi bütövlüyünü bərpa etsin. Areşidzenin iddiasına əsasən, Gürcüstan hakimiyyəti tərəfindən Abxaziya və Samaçaelo güc tətbiq edilərək qaytarılarsa Haaqa məhkəməsi gürcü əsgərlərinə qarşı ittiham irəli sürəcək.

Obyektivin aparıcısının guya Roma statusunun Gürcüstanın ərazi bütövlüyünün bərpası imkanlarını məhv etməsi, belə bir cəhd olarsa gürcü hərbiçilərini həbsin gözləməsi ilə bağlı iddiası həqiqətə uyğun deyil. Çünki Roma nizamnaməsi dövlətlərin ərazi bütövlüklərini qoruma hüquqlarını tanıyır. Bənzər hekayə fikirformalaşdırır ki, guya ərazi bütövlüyünün bərpası və hərbçilər tərəfindən öz ölkələrinin müdafiəsi beynəlxalq hüquqla cəzalandırılır.

Roma nizamnaməsinin 8.3-cü maddəsinə əsasən hərbi cinayətlərin qadağan olunması:

“Hökumətin məsuliyyətinə təsir göstərmir, bütün qanuni vasitlərdən istifadə edərək qanuniliyi qorusun və ya bərpa etsin və dövlətdə nizam intizamı və ya birliyi, ərazi bütövlüyünü mühafizə etsin”.  

Eyni zamanda nizamnamənin 8-ci maddəsi sadəcə sülhməramlı əhali və ya mülkü obyektlərə qarşı yönəlmiş elə qəddarcasına hərbi əməliyyatların cəzalandırılmasını nəzərdə tutur ki, misal üçün dinc vətəndaşların qəsdən öldürülməsi, zorlanması, girov götürülməsi, girovlara əziyyət vermək, zəhərləyici qazdan istifadə etmək, ölüsoyanlıq, mədəniyyət abidələrinə qəsdən zərər vermək və ya məhv etmək və s.

Öz mövcudluğu dönəmində məhkəmə cəmi 4 şəxsə qarşı bəraətverici qərar qəbul edib, bunlardan məhkəmə hərbi cinayət üçün cəza çəkən hərbiçini apelliyasiyadan sonra bəraət verib. 2 hal azyaşlıların məcburi işlədilməsi və qəddarcasına və zorakı hərəkatlara sövq etməkdə ittiham olunurlar 1-i isə mədəniyyət abidələrinin məhv edilməsində.

Konkoda yetkinlik yaşına çatmamış uşaqların işlədilməsi

Cermen Kataqa Konko demokratik respublikasının hərbi quruplarından birinin rəhbəri idi, 2003-ci ilin fevral ayının 24 -də Boqoro küçəsinin dinc əhalisinə hücum etməkdə və 15 yaşa qədər uşaqlardan hərbi güc kimi istifadə etməkdən təqsirli hesab olunur. Hücum zamanı kəndin 100-ə qədər müdafiəsiz əhalisini öldürüb, qadınlarını zorlayıb, kəndi talan edib. Haaqa məhkəməsi Kataqanı hərbi cinayət törətməkdə təqsirkar hesab edib.

İkinci analoji işdə Tomas Lubanqa Diloya qarşı təqsirli bilən qərar açıqlanıb. Məhkəmə Dilonu cinayətkar hesab etdi ona görə ki, 15 yaşına qədər Konqolu uşaqları zorla orduya cəlb etdi və 2002-2003-cü illərdə bütün Konqo üzrə davam edən silahlı qarşıdurmalarda iştirak etməyə məcbur edirdi.

Mədəniyyət abidələrinin məhv edilməsi

Əhməd əl Faki əl Mehdinin işi 2012-ci ildə Malidə baş vermiş münaqişə zamanı bir neə silahlı dəstənin Timbuktu tutması və Əl Mehdinin sərkərdəliyi ilə Moral briqadası yaradılıb.Yerli əhali tərəfindən dini ritualların icrasına mane olmaq üçün briqada Əl Mehdinin başçılığı ilə mədəniyyət abidəsi hesab olunan 10-a qədər məscid və Mavuzaleyi məhv edib. Bu hərbi cinayətə görə, məhkəmə onu təqsirli bilən qərar qəbul edib.

Romi bəyannaməsi

Bu günə qədər dünyanın 123 ölkəsi Roma bəyannaməsinin iştirakçısı olub. Bəyannamənin qəbul olunduğu gündən bu günə qədər oradan rəsmi olaraq cəmi 3 dövlət tərk edib: Burundi, Pilipinlər və Rusiya. Sonuncu nizamnamədən Krımın aneksiyası başlayan kimi 2016-cı ilə imtina etdi.


მოამზადა ნანა რაფავამ